Escollemos todos os versos que dicían o mellor de nós

Porque xogando coas emocións conseguimos reforzar a autoestima e o autoconcepto e porque xogando redescubrimos que, se pomos paixón naquilo que facemos, deixará de merecer a pena para merecer a alegría.

María Ángeles Barge Santás
mariaangelesbargel@edu.xunta.es
IES García Barbón (Verín)
 

 

Corre frío o 26 de febreiro de 2018. Son as 17.30 da tarde e comezamos un curso de intelixencia emocional no Centro de Formación e Recursos de Ourense. Aparece en escena Carme Loureiro. E si, aparece mesmo en escena porque consegue arrancarnos un sorriso xa nos primeiros segundos da súa intervención. Gústame a xente con paixón. E gústanme os sorrisos. Un sorriso sincero é capaz de resolver un conflito, axúdanos a empatizar cos que nos rodean, fainos sentir ben con nós e cos demais… logo, por que non sorrimos máis?

A grandes trazos, estes foron os pensamentos que acudiron á miña mente mentres Carme se presentaba e foi neste momento cando a un sorriso lle puxen música:

Hoy será mi primer día,

y mañana… también,

y el resto de mi vida […] (LOS ASLÁNDTICOS - "Mi Primer Día”, 2009)

E cando a ese sorriso con música lle empecei a poñer caras.

Para quen?

Esta actividade foi pensada inicialmente para as alumnas do ciclo medio de Coidados Auxiliares de Enfermería (en diante, CAE) do IES García Barbón de Verín e desenvolveuse na materia de Relacións no Contorno de Traballo.

As alumnas de CAE

 

Por que?

O grupo de CAE está formado por 21 alumnas e 1 alumno. Se hai unha palabra que defina este grupo, é heteroxéneo. Heteroxéneo en canto a idades (desde os 16 ata os 42 anos), en canto á procedencia, en canto á formación académica previa e, sobre todo, heteroxéneo en canto ás motivacións. Facendo un símil cunha pizza, se a base a priori xa liga mal, os ingredientes que lle imos engadir tamén non son de todo compatibles. Algunhas das alumnas están altamente motivadas cara ao ciclo (as de máis idade), mentres que as máis novas están no ciclo como paso previo a outros ciclos que non hai en Verín ou simplemente están no ciclo porque é a opción menos mala. Se a todo isto lle engadimos que as alumnas a quen menos esforzo lles require o ciclo son as que menos interese amosan, o resultado é que a pizza que imos cociñar non é fácil de dixerir xa que, malia haber pequenos grupos cohesionados internamente, non son quen de traballar todas como un único equipo nin, polo tanto, de acadar resultados satisfactorios de xeito conxunto. Por todo o anterior, e a raíz das pautas que Carme Loureiro nos deu no devandito curso de intelixencia emocional, decidín extrapolar os coñecementos adquiridos e levalos á aula a través da adaptación de pequenas dinámicas nas que se traballen as emocións para chegar, mediante elas, á motivación.

Para que?

O obxectivo principal desta dinámica foi, primeiramente, aumentar a autoestima daquelas alumnas que a teñen máis baixiña (en xeral as máis vellas e as que son dalgún país no que o rol da muller está menoscabado) e, en segundo lugar, para intentar, a través do xogo e das emocións positivas, cohesionar o grupo.

Como?

Dado que imparto clase nunha aula con moito espazo e que as alumnas teñen bólas de fitball para sentaren, fixemos unha distribución máis flexible que invitaba a relaxarse. Empezaron a aparecer as emocións, veu a “ilusión” e comezamos a realizar as actividades como seguen:

1. Preciosa?

Preciosa é unha caixa, unha caixa cun espello dentro. Convido as alumnas a que abran a caixa e me digan se para elas o seu contido é tan precioso como penso. Unha por unha foron abrindo a caixa e respondéndome se para elas era precioso ou non o que había dentro.

 Preciosa

 

O resultado? As alumnas máis tímidas e coa autoestima máis baixa reaccionaron máis sorprendidas e o seu si foi máis tímido ca o das alumnas máis adolescentes e coa autoestima máis alta, que contestaron nalgúns casos cun por suposto que si. Seguidamente reflexionamos sobre a palabra precioso e, tal como fixemos no curso, fomos analizando se diferentes partes do noso corpo eran preciosas. A conclusión? Ao remate da actividade todas se sentían preciosas! E algo importante, nese momento inicial da actividade xa estaban sorrindo todas. Polo menos xa estabamos conseguindo unha emoción común.

2. Capaz/Incapaz

Dúas preguntas abertas: De que somos capaces? De que somos incapaces? Cada alumna responde segundo a súa experiencia. Unha vez que rematamos a rolda, reflexionamos sobre que é ser incapaz no sentido máis estrito e chegamos á conclusión de que o que para nós é incapacidade, en moitas ocasións é medo e iso é unha emoción que temos que coñecer e traballar, pero que non pode limitarnos, xa que o medo pode servir para alertarnos dun perigo, pero tamén para paralizarnos e impedirnos pensar. O resultado? Os sorrisos eran maiores e o clima na aula comezaba a pasar de pouco favorable a medio tropical! A conclusión? En moitas ocasións os límites poñémolos nós mesmas. Pola contra, se cremos que a única opción posible é que algo saia ben, sairá ben.

3. Escollín todos os versos que dicían o mellor de min.

Parafraseando á cantora galega Sés, pedinlles que individualmente contestasen as preguntas seguintes. Insistín en que as respostas só ían ser para elas, procurando que fosen o máis sinceras posible. Como me vexo fisicamente? Como me penso? (Que penso de min?) A miña autoestima de 0 a 10 é...? A finalidade de que escribisen era que reflexionasen sobre a súa autoimaxe, autoconcepto e autoestima, xa que o feito de ter que plasmar nun papel unha resposta obríganos a pensar en aspectos sobre os que probablemente non reflexionemos habitualmente.

4. Escollleron todos os versos que dicían o mellor de min.

É ben certo que a nosa mente nos debuxa a imaxe que quere que teñamos de nós mesmas. Porén, non sempre este debuxo interno reproduce o que externamente proxectamos. É por isto polo que realizamos esta actividade, que é “o plural” da anterior. Pídeselles ás alumnas que lle expresen ao resto das compañeiras que cousas positivas pensan delas pegándolles un post it con palabras que as definan. Para que sexa máis lúdico, a actividade realizouse movéndonos pola clase (para forzar encontros) ao ritmo da música.
O resultado? Todas acabaron cheas de post it. E, sen dúbida, o mellor foi ver como sorrían e como colocaban con esmero os seus post it cheos de cousas bonitas que as súas compañeiras lles dicían (recordemos as idades, de 16 a 42 anos). Moi significativo foi tamén ver como rapazas que apenas se comunican (probablemente porque pensan que non se poden ofrecer nada unha a outra) intercambiaban post it entre elas cun sorriso na cara.
A conclusión? A reflexión final foi que, normalmente, hai unha diferenza considerable entre como nos vemos e como nos ven e que en moitos casos non deberiamos ser tan duras con nós mesmas.
 Aqui a voar!
 
Para finalizar, realizamos unha actividade baseada nunha similar realizada no curso de intelixencia emocional. Con globos e por parellas e grupos (buscando que traballasen xuntas alumnas que normalmente non o fan) bailamos, fixemos coreografías… intentando que non nos caese o globo. Finalmente tivemos que abrazarnos moi forte para estouralo… e concluímos que nos gustan as apertas, aínda que sexan de compañeiras coas que non temos moita relación!

Máis que apertas Resultados inmediatos!

 

Por unanimidade preferimos estar de bo rollo porque merecemos a alegría e non a pena. Foi por isto polo que decidimos poñer uns carteis na porta da nosa aula nos que se indique que “se está entrando nunha zona de bo rollo permanente”. A materialización deste cartel produciuse cando as propias alumnas lle propuxeron á súa titora modificar a distribución da aula e adoitar a forma dun U, xa que pensaron que o simple feito de mirarse unhas ás outras atenuaría os problemas de convivencia (sen dúbida, para min isto foi unha grande alegría!)

Valoración da actividade

A última parte da actividade tiña que ser, por suposto, unha valoración das alumnas, unha valoración que tiña que ser acorde co vivido ao longo destas dúas sesións nas que realizamos as actividades. Decidimos valorar a actividade pintando nun papel como se sentiron. O 100 % foron cariñas riseiras.

 Por favor, sorrí

 

Para finalizar, é de recibo realizar unha autoavaliación, a cal non se fixo neste caso con base en rúbricas, estándares ou criterios, fíxose con base na linguaxe non verbal das alumnas. E cando a alguén lle brillan os ollos e se debuxa un sorriso na súa cara, todo parece indicar que a dirección tomada é a correcta. Traballar as emocións nun ciclo formativo de coidados a persoas é fundamental, pero debería selo en todos os ciclos xa que as emocións non deberían quedar circunscritas ás etapas educativas obrigatorias porque se non sentimos, non somos.

 

 

 

Sección: